kasblog.punt.nl
Murakami's sprookjes voor volwassenen
 
Als kind hield ik van verhalen waarin de meest fantastische dingen gebeurden. Draken, vampiers, pratende dieren, tijdreizen, dat werk. Klasgenoten die het werk van Anke de Vries of Carry Slee verslonden kon ik maar nooit begrijpen. Waarom je tijd besteden aan het lezen over dingen die echt gebeuren konden? Wat was daar nou voor lol aan? Want wat de fantasie mogelijk maakt is immers schier oneindig. En als ik met Paul Biegel, Roal Dahl of C.S. Lewis in zo'n sprookjeswereld verdween, dan was het ook allemaal 'net echt'. Als ik m'n boek weglegde kon ik de saaie realiteit maar nauwelijks accepteren. Dan liet ik m'n fantasie maar nog even nasudderen en deed bijvoorbeeld alsof mijn school een kasteel was dat ik bestormen moest.
 
Op een gegeven moment, als je een jaar of tien bent, merk je dat de verhalen die voor volwassenen zijn geschreven het fantastische, het alles-is-mogelijk, ontberen. Dat wil zeggen, de boeken die serieus worden genomen. Alles wat het predikaat 'fantasy', 'horror' of 'science fiction' krijgt toebedeeld, wordt neerbuigend 'escapistisch' genoemd. Het is leesvoer voor mannen die niet oud willen worden, die elkaar liever met plastic zwaardjes ontmoeten op speciale fanclubdagen dan een diepgaand gesprek voeren met een naakte vrouw. Vanzelfsprekend wilde ik niet bij deze curieuze groep gaan behoren en legde daarom de sprookjeswereld naast mij neer om me te kunnen buigen over de 'serieuze literatuur'. Dat bleek zeker geen straf te zijn, integendeel. Al gauw vergat ik de hele sprookjeswereld en hield me in plaats daarvan zoet met de neuroses van Frits van Egters, de levensvragen van Holden Caulfield en de verboden verlangens van  Humbert Humbert. Maar altijd bleef er iets knagen in mijn fantasiekwab; een verlangen naar wat op alle mogelijke manieren onmogelijk is, maar waarvan het zo leuk zou zijn als het tóch kon.

En op deze manier probeer ik de huidig populariteit van de Japanse auteur Haruki Murakami te verklaren. Ik zal namelijk niet de enige zijn die weleens naar zo'n 'onmogelijke werkelijkheid' verlangt. Murakami biedt de sprookjesachtige of droomachtige toestanden die bij de meeste 'volwassen literatuur' taboe zijn. Zo vallen er in zijn verhalen vissen uit de lucht, verdwijnen mensen door muren, bestaan er 'superkikkers' en 'schaapmannen' en kunnen katten met mensen praten. Tegelijk is Murakami's werk nergens escapistisch en daarmee kinderachtig. Zijn boeken staan in de winkel niet bij de afdelingen 'fantasy' of 'science fiction'. Alle vreemde zaken die hij schrijft hebben altijd een filosofische dan wel symbolische functie, al wordt een mogelijke interpretatie nooit op een dienblaadje gepresenteerd. Meestal laat hij zijn lezers verbijsterd achter, op zoek naar antwoorden die niet worden gegeven. Maar dat zijn verhalen altijd betrekking hebben op 'grote' vragen als 'wat is de mens', 'wat is liefde' en 'hoe moet ik leven', staat buiten kijf. Vragen dus die niet beslecht kunnen worden met plastic zwaardjes, maar met een naakt medemens tot diep in de nacht dienen te worden besproken.
 
Afgelopen dinsdag organiseerde de ''Stichting Literaire Activiteiten Amsterdam'' (SLAA), een avond gewijd aan de Japanse schrijver in De Balie, onder de titel: ''De magie van Murakami''. Ivo Smits, hoogleraar letteren en culturen van Japan, besprak de vraag of we Murakami als typisch Japanse dan wel rasechte westerling moeten beschouwen. Een interessante vragen, want op geen enkele pagina van de schrijver wordt sake gedronken, maar de Heineken vloeit er daarentegen in liters. Of, zoals Herman Koch later op de avond zei: ''Bij Murakami lees je niets over samuraizwaarden of harakiri. Mensen beroven zich er wel van het leven, ja. Maar dat zijn dan wel altijd van die echte westerse depressieve zelfmoorden.''
 
Voor de pauze mochten enkele schrijvers hun favoriete passage van Murakami voorlezen, waarbij vooral Saskia de Coster wist te boeien dankzij haar charmante Vlaamse tongval. Thomas van Aalten, 'een veelbelovende auteur', maakte van de gelegenheid gebruik om reclame voor zichzelf te maken. In plaats van iets voor te lezen van Murakami, zoals hem gevraagd was, las hij doodleuk een verhaal van zichzelf voor. Hij probeerde dit nog te verantwoorden door te zeggen dat Murakami hem dit verhaal 'vanuit een andere dimensie had ingefluisterd', maar het het verhaal had net zoveel gemeen met het thema van de avond als Sarah Palin met Melissa Etheridge. 
 
Na de pauze was er een discussie over de betekenis van Murakami's werk. Rond de tafel mochten Herman Koch, Christine Otten en Lisa Doeland plaatsnemen. Koch en Otten zijn gerenommeerde schrijvers en Doeland is een studente filosofie en literatuur die een aantal essays over Murakami geschreven heeft. Het gesprek werd geleid door de eerder genoemde Ivo Smits. Koch was vooral sympathiek, vanwege de openheid waarmee hij zijn verbazing dat het werk van Murakami hem zo in de greep hield - terwijl hij normaal toch 'uitsluitend hele realistische boeken' las - wist te verwoorden. Ook interessant was de kloof tussen de opvattingen van beide dames aan de tafel. Doeland hield vooral van het 'fantastische' in het werk van Murakami, terwijl Otten juist het meeste belang leek te stellen in de passages van de schrijver waarin niets vreemds gebeurd. Otten leek veel te willen zeggen, onder andere over hoe Murakami zich zou afzetten tegen de kapitalistische samenleving, maar ze verwoorde zich zo krampachtig en onzeker dat ze vooral ergernis opriep. Doeland daarentegen wist zich secuur en trefzeker te verwoorden over de rol van 'identiteit' in Murakami's werk. Vooral interessant was haar idee dat de karakters van de personages worden bepaald door de plek waar zij zich bevinden.
 
De avond was al met al een intellectuele wisseling van gedachten over een moderne sprookjesschrijver. Het geeft me een warm gevoel dat ik bij zo'n feest voor volwassenen kan zijn, zonder dat dromende kind te hoeven verwaarlozen. Dankjewel, Murakami!
 

Reacties

roel op 24-01-2009 17:16
WTF SUPERKIKKKERS? waarom heeft niemand dit eerder gezegd, dan was ik t meteen gaan lezen. dat ga ik binnenkort dan ook maar doen
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl