kasblog.punt.nl
Alleen maar slechte zinnen
'IJzersterk geschreven' vond Matthijs van Nieuwkerk ervan. 'Meer dan 60.000 exemplaren van verkocht.' 'Winnaar Gouden Uil.' Waarschijnlijk weet u al waar ik het over heb. Alleen maar nette mensen, de debuutroman van Robert Vuijsje die voor zoveel controverse zorgde. Die controverse vond ik best vermakelijk, maar ik was niet van plan dat boek te gaan lezen. Ik heb wel iets beters te doen! Ik moet goddomme Oorlog & Vrede nog lezen, ik bedoel maar. Aan mijn lijf geen polonaise, zou ik willen zeggen. Maar elke dag dat ik door de stad fiets word ik om zo'n beetje elke straathoek geconfronteerd met die irritant kuttekop van Vuijsje. Dat hij zo'n stom hoofd heeft, daar kan hij natuurlijk ook niets aan doen. En het is natuurlijk leuk dat er voor een roman zoveel reclame wordt gemaakt. Maar op een gegeven moment had ik wel zoiets van: 'Tja, nu kan ik ook net zo goed dat boek gaan lezen. Van die gast kom ik voorlopig toch niet meer af.'
 
En eerlijk gezegd dacht ik dat het boek wel best goed zou kunnen zijn. Immers, om controverses te veroorzaken, juryprijzen te winnen en als zoete broodjes over de toonbank te gaan, moeten er toch bepaalde kwaliteiten aan iets ten grondslag liggen. Noem me maar naïef. Laat ik vooropstellen dat het thema van de roman mij wel aansprak: rijkeluis-joodje uit Amsterdam-Zuid zoekt zijn geilheil bij Big Momma's met gouden tanden op veertien hoog-achter in de Bijlmermeer. Ja, daar wil ik natuurlijk best een boek over lezen. Daar zou veel moois in kunnen zitten. Daar zou een blikje poëzie in open getrokken kunnen worden van heb ik jou daar. Helaas is de roman niets meer dan een fletse uitwerking van een aardig idee. Het probleem is ten eerste dat Vuijsje helemaal niet schrijven kan. En een beetje kunnen schrijven lijkt me toch wel enigszins belangrijk voor een schrijver. Ten tweede lijkt hij helemaal geen idee te hebben wat hij nou precies met het boek wil. Laat ik beide punten even toelichten.
 
De zinnen in Alleen maar nette mensen behoren tot het lelijkste wat ooit in de Nederlandstalige literatuur aan het papier is toevertrouwd. En dan heb ik het dus niet over lelijk in de goede zin. Ik vraag me af of hier überhaupt een redacteur overheen is gegaan, maar misschien was het in eerste instantie nóg veel slechter.
Een voorbeeld: ''Omdat ik 'shuffle songs' had gedaan werden alle liedjes door elkaar heen gespeeld.'' (p. 34)
Er zijn vele dingen mis met deze zin. Omdat ik 'shuffle songs' had gedaan? Omdat ik mijn iPod op shuffle had gezet! Gezet in plaats van gedaan dus en weg met die stomme aanhalingstekens. Maar het vervelendste van zo'n zin als dit (en de roman staat er vol mee) is dat iedereen die weet hoe een iPod werkt, de uitleg wat 'shuffle' betekent als zeer irritant zal ervaren en dat iedereen die níet bekend is met het fenomeen al deze informatie sowieso niet bijzonder boeiend vindt. Je voelt je door deze zin óf te jong óf te oud en dus per definitie buitengesloten.
 
Een tweede voorbeeld (over zijn jeugdliefde):
''Op de middelbare school deden we alles samen. Samen huiswerk maken, samen stiekem softdrugssigaretten blowen uit het raam, samen op vakantie naar het tweede huis van haar ouders aan het Meer van Genève - de dingen die alle middelbare scholieren doen.''
(p. 24 - 25)
Laat ik beginnen met dat 'stiekem softdrugssigaretten blowen'. Ik vind het woord 'softdrugssigaret' nog wel aandoenlijk. Maar waarom kunnen die niet gewoon stiekem uit het raam geróókt worden? Waarom moet het woord 'blowen' er nog bij? Omdat de kans bestaat dat het anders nog iemand zou kunnen ontgaan dat hier behoorlijk stoute dingen worden gedaan? Dan vervolgens de uitspraak dat alle middelbare scholieren op vakantie weleens naar het tweede huis van hun schoonouders aan het Meer van Genève gaan. Dit lijkt een ironische opmerking te zijn, passend bij het Amsterdam Zuid-milieu dat Vuijsje vol ergernis in het boek probeert af te schilderen. En wellicht ís het ook ironisch bedoeld (ik hoop het maar), maar aangezien elke vorm van ironie in de rest van het boek geheel lijkt te ontbreken stoort deze tussen neus en lippen gemaakte opmerking enorm. Of ben ik nou zo'n mierenneuker?
 
Dan mijn tweede punt van ergernis wat dit boek betreft. Want wat wil Vuijsje nou eigenlijk met deze roman zeggen? Laat ik vooropstellen dat hij van mij helemaal niets hóeft te zeggen. Als het gewoon een verslagje was geweest van zijn belevingen in de seks-jungle, had ik het ook prima gevonden. Maar Vuijsje pretendeert meer te vertellen. Zo ligt er om de paar pagina's wel ergens 'toevallig' een krant open en gaat de ik-persoon ons vertellen wat daarin staat. Bijvoorbeeld op pagina 65:
''Rowanda had een hele stapel gekopieerde Nigeriaanse dvd's. [...] Ernaast lag de Metro. Op de voorpagina stond:
TEREURDREIGING NEDERLANDSE MAROKKANEN
Daaronder stond in honderd woorden: een geschiedenis van de Marokkaanse migratie naar Nederland, de problematiek die daarop volgde, een verklaring voor de Marokkaanse lust tot terreur, een overzicht van de Marokkaanse terroristengroepen in Nederland en een analyse van de bestrijdingsplannen die de dag ervoor in Den Haag waren aangekondigd.''
Daarna gaat Vuijsje weer lekker neuken.
Deze intermezzo's zijn wel een érg doorzichtig trucje om zijn vlakke lust-verhaal van een semi-geëngageerd randje te voorzien. Die 60.000 lezers moeten dan zeker denken: 'Wow, dit lekkere geile verhaal gaat blijkbaar ook nog ergens over.' Maar als Vuijsje daadwerkelijk iets over onze maatschappij van deze tijd had willen zeggen, zou hij niet zo laf moeten zijn om zich achter krantenartikelen te verschuilen. Óf hij had elke poging tot gelaagdheid naast zich neer moeten leggen en dan was dit wellicht nog een onderhoudend keukenmeidenromannetje geworden.
 
Het boek lang is de protagonist op zoek naar vrouwen die zo zwart mogelijk zijn, 'bounty's' wil hij niet, het liefst zijn ze nooit met een blanke in aanraking geweest, ze moeten nog zo dicht mogelijk bij de natuur staan, hij wil 'de eerste zijn die de poort openbreekt'. Dat is racistisch, maar wel eerlijk en dat mag in de literatuur. Tegelijk moeten die 'negerinnen' echter ook nog eens 'intellectueel' zijn. Vuijsje kan ons haarscherp het verschil tussen dyuka's en bakra's uitleggen, kabula en kaseko, lijkt dus behoorlijk 'streetwise' te zijn, maar doet vervolgens wél oprecht verbaasd als hij in de woning op tien hoog achter bij een twintigjarig schatje met cup 95F die de namen van haar drie kinderen op haar gouden tanden heeft getatoeërd geen boekenkast aantreft. Ja, wat wil die jongen nou? Erotisch kolonialisme of een Proust-clubje? Die tweestrijd zou interessant kunnen zijn, maar waar hij pagina's lang oreert over alle zwarte sub-culturen, gaat hij nergens in op het intellectuele aspect dat blijkbaar zo belangrijk voor hem is. Je kan dat toch niet constant noemen zonder er ook maar even op in te gaan? Mijn vermoeden is dat Vuijsje zelf, ondanks het milieu waar hij vandaan komt, nou niet bepaald een intellectueel persoon te noemen is. Dat geeft natuurlijk niet. Als hij maar zo intelligent was geweest dat zelf te doorzien en zijn authentieke en interessante verhaal aan een ghost-writer had toevertrouwd, iemand die weet dat een toegankelijke schrijfstijl niet gelijk hoeft te staan aan achterlijke lelijkheid, leegheid en domheid.
 
Alleen maar nette mensen is gewoon een ontzettend slecht boek. Ik kom voorlopig mijn deur niet meer uit.

Reacties

Karl op 05-09-2009 19:39
Prachtrecensie! Het boek zelf heb ik niet gelezen (in tegenstelling tot jou kan ik wél heel goed lelijke koppen negeren ;)), maar aan die 'shuffle'-zin - met aanhalingstekens, ha! - te lezen hoef ik dat ook nooit te doen. Jezusmina, dat stukje proza kan zich meten met het lelijkste wat Maria Mosterd neer heeft weten te kalken in Echte mannen eten geen kaas - en dat is zeker geen compliment.
Vera op 06-09-2009 20:31
Raak! Ik hoefde het boek van Vuijstje al niet te lezen, maar nu weet ik ook precies waarom.
op 17-09-2009 20:04
Fijn dat je zo goed weet te verwoorden wat ik dacht toen ik dat boek las! Hebnu pas het gevoel dat ik de irritatie van dat boek achter me kan laten. Dank broer!
 
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Hou mij op de hoogte
Ik wil op de hoogte gehouden worden
Dit is een verplicht veld
Domeinregistratie en hosting via mijndomein.nl